Dołącz do czytelników
Brak wyników

Jak kształtować kompetencje rozumienia ze słuchu
u uczniów w klasach 1–3

Artykuły | 16 lutego 2018 | NR 26
22

Nauczanie języka obcego dzieci w dużej mierze odzwierciedla proces przyswajania języka ojczystego, w którym słuchanie i rozumienie poprzedza mówienie (Krashen i Terrel, 1983). Już w okresie płodowym dziecko odbiera z otoczenia sygnały słuchowe i reaguje ruchem na dźwięki o różnym natężeniu. Osiągnięcie pełnej kompetencji rozumienia ze słuchu nawet w języku ojczystym wymaga jednak długiego czasu. Ucho dziecka musi nauczyć się najpierw rozróżniać dźwięki, a następnie słowa i zdania, którym stopniowo przyporządkowywane są określone znaczenia. W nauce języka obcego jest podobnie. Uczeń musi najpierw oswoić się z dźwiękami i melodią języka, aby w późniejszej fazie nauki umieć poprawnie je odtworzyć i zastosować w komunikowaniu się z otoczeniem.

Kształtowanie kompetencji rozumienia ze słuchu to dla nauczycieli klas 1–3 zadanie trudne, wymagające nie tylko inwencji i kreatywności, aby utrzymać uwagę uczniów w czasie tzw. okresu ciszy, ale również głębokiego przekonania o tym, że słuchanie to w nauce języka sprawność fundamentalna, na której solidnych podstawach mogą rozwijać się kolejne sprawności, tj. mówienie, czytanie i pisanie. 

Podstawa programowa edukacji wczesnoszkolnej zakłada następujące cele, jeśli chodzi o rozumienie ze słuchu. Uczeń klasy trzeciej zatem: 

  • reaguje werbalnie i niewerbalnie na proste polecenia nauczyciela; 
  • rozumie wypowiedzi ze słuchu: 
  • rozróżnia znaczenie wyrazów o podobnym brzmieniu, 
  • rozpoznaje zwroty stosowane na co dzień i potrafi się nimi posługiwać, 
  • rozumie ogólny sens krótkich opowiadań i baśni przedstawianych także za pomocą obrazów, gestów, 
  • rozumie sens prostych dialogów w historyjkach obrazkowych (także w nagraniach audio i wideo).

(Podstawa programowa edukacji wczesnoszkolnej, str. 47)

Realizacja tych celów wymaga od nauczyciela szczególnych umiejętności językowych oraz metodycznych. 

Język nauczyciela

Pierwszym krokiem w rozwijaniu kompetencji rozumienia ze słuchu jest przyzwyczajenie uczniów do komunikowania się z nauczycielem w języku obcym. Efektywna komunikacja w początkowej fazie nauki wymaga zastosowania przez nauczyciela języka przypominającego sposób komunikowania się rodziców/opiekunów z dziećmi. Komunikację tę charakteryzują proste, krótkie zdania, stosowanie częstych powtórzeń, podtrzymywanie uwagi dziecka poprzez kontakt wzrokowy oraz zadawanie pytań wymagających reakcji werbalnej bądź niewerbalnej, wykorzystanie przedmiotów, obrazów lub gestów w celu ułatwienia zrozumienia, pozytywne reagowanie na wszelkie próby komunikowania się ze strony dziecka oraz uzupełnianie ich i przekształcanie (Slattery, Willis 2001: 11). 

 

W ćwiczeniach opartych na TPR prawa i lewa półkula mózgowa współpracują ze sobą, ułatwiając uczniom szybkie i długotrwałe zapamiętywanie nowych wyrazów i zwrotów.

 

Taką formę komunikacji należy stosować nie tyko w poleceniach i instrukcjach, ale również odwołując się do tego, co dzieje się w klasie, np. witając i żegnając się z uczniami, komentując ich prace i wypowiedzi oraz odpowiadając na ich pytania, nawet jeśli zadawane są w języku ojczystym. Nauczyciel musi mieć świadomość, że jest dla uczniów klas 1–3 najważniejszym przykładem komunikowania się w języku obcym i jeśli robi to skutecznie (tzn. jeśli jego przekaz jest zrozumiały dla uczniów), daje im sygnał, że komunikacja w języku obcym jest możliwa.

Metoda Total Physical Response – TPR (reagowanie całym ciałem)

W skutecznym komunikowaniu się z uczniami w początkowej fazie nauki języka wspiera nauczycieli metoda TPR. Odzwierciedla ona proces naturalnego przyswajania języka, ponieważ  nie wymaga od uczniów mówienia, a tylko rozpoznawania pojedynczych słów i dłuższych wypowiedzi oraz demonstrowania rozumienia poprzez reakcję ruchową. W toku różnorodnych zabaw uczniowie mają okazję osłuchania się z językiem, co przygotowuje ich do poprawnego odtwarzania wyrazów i poleceń w późniejszym etapie. Metoda ta świetnie sprawdza się w pracy z młodszymi uczniami, ponieważ wychodzi naprzeciw ich potrzebie ruchu oraz zabawy. Ponadto w ćwiczeniach opartych na TPR prawa i lewa półkula mózgowa współpracują ze sobą, ułatwiając uczniom szybkie i długotrwałe zapamiętywanie nowych wyrazów i zwrotów. Przykładowa sekwencja ćwiczeń opartych na TPR może wyglądać następująco 
(Curtain, Pesola: 108):

  • polecenia wymagające reagowania całym ciałem, np. stand up,
  • polecenia wymagające manipulowania przedmiotami, np. open your books,
  • polecenia związane z ilustracjami, mapami, liczbami itp., np. go to the board and point to the picture of a cat.

Polecenia stosowane na lekcjach wprowadzane są stopniowo w następujący sposób (Puchta, Gerngross, 20...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy