Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru , Otwarty dostęp

30 stycznia 2018

NR 30 (Październik 2017)

Powody i sposoby prowokowania uczniów do twórczego myślenia i działania

0 35

George Land i Beth Jarman przeprowadzili w 1968 r. z udziałem 1600 dzieci (w wieku 3–5 lat) badania naukowe nad kreatywnością1, posługując się tym samym narzędziem badawczym, które NASA opracowało w celu wytypowania najbardziej innowacyjnych inżynierów i naukowców. Wyniki pracy badaczy ukazały szereg interesujących i zaskakujących wniosków, a zarazem niepokojących prawidłowości. Ustalono, że dzieci w wieku 
3-5 lat w 98% są kreatywne na poziomie geniuszu. Badanie dwukrotnie powtórzono na tych samych dzieciach po kilku latach i okazało się, że pośród 10-letnich dzieci już tylko 32% zachowało wysoki poziom kreatywności, natomiast badania podłużne w grupie 15-latków ukazały, że wynik spadł do 12%. Badania przeprowadzone tym samym testem na grupie 280 tysięcy osób dorosłych wykazały, że tylko 2% osób przejawiało kreatywność.

Uogólnienie wyników badań pozwala stwierdzić, że większość z nas rodzi się z satysfakcjonującym poziomem kreatywności, jednakże w związku z brakiem odpowiedniej stymulacji, a także w wyniku wszechobecnej standaryzacji, poziom ten spada. Analiza wyników badania ukazuje ogromną rolę edukacji wczesnoszkolnej w zabezpieczaniu, ochronie i rozwijaniu naturalnej gotowości uczniów w wieku młodszym szkolnym do twórczego myślenia, prowadząc do konkluzji: gdy wrodzona zdolność do twórczego myślenia nie jest rozwijana – zanika.

 

„Wyobraźnia jest ważniejsza od wiedzy, ponieważ wiedza jest ograniczona”
Albert Einstein

 

W dydaktyce ogólnej metody problemowe (w tym aktywizujące oraz ich odmiany i techniki) cieszą się oraz większym zainteresowaniem nauczycieli. Na polu edukacji rangę potrzeby rozwijania twórczości podnosi wyodrębnienie pedagogiki twórczości jako odrębnej subdyscypliny naukowej. Rozwijanie postaw twórczych uczniów znalazło odniesienie w wielu powszechnie znanych i cenionych systemach pedagogicznych (Freinet, Montessori, metoda W. Sherborne, Plan Daltoński, metoda Orffa, metoda edukacji matematycznej prof. E. Gruszczyk-Kolczyńskiej, metody twórcze wychowania fizycznego: Labana, Thullina, Kniessów). W ostatnich latach w polskim systemie oświaty rozwiązywanie problemów w twórczy sposób znalazło swoje priorytetowe miejsce między innymi w standardach wymagań edukacyjnych i egzaminacyjnych.

Współczesna psychologiczno-pedagogiczna literatura przedmiotu dostarcza wyczerpującej wiedzy o destruktywnych czynnikach blokujących, hamujących procesy twórczego myślenia i działania uczniów. Do najważniejszych czynników pedagogicznych, oddziałujących na poziom kreatywności ucznia, zaliczane są przede wszystkim: poziom kreatywności nauczyciela i jego skłonność do ulegania stereotypom, styl pracy z uczniem i poziom indywidualizacji, nastawienie do interpretacji twórczych zachowań uczniów, poziom skłonności do utożsamiania twórczych zachowań uczniów (cechy twórcy) z problemami natury wychowawczej, metodyczne aspekty organizacji zajęć, skłonność nauczyciela do utrzymywania nadmiernej dyscypliny w klasie, dobór podręczników, materiałów edukacyjnych i ćwiczeniowych oraz typ i rodzaj zawartych w nich zadań i poleceń adresowanych do ucznia. W literaturze metodyczno- -pedagogicznej, w odniesieniu do dzieci w wieku wczesnoszkolnym proponuje się stosowanie następujących prowokacji myślowych oraz metod i technik stymulujących aktywność i myślenie twórcze dzieci, które wzbogacają wszechstronny rozwój ucznia o umiejętnościach natury kreatywnej:

  • Prowokacje myślowe w zakresie rozwijania myślenia dywergencyjnego, którego cechami są giętkość, płynność, oryginalność:
  • tworzenie analogii prostych (poszukiwanie podobieństw w zakresie relacji, struktur między dwoma zjawiskami, np. „Pies jest jak… (przyjaciel), ponieważ... (jest wierny, nie kłamie itp.), personalnych (wczuwanie się w określony problem, identyfikowanie się z danym zjawiskiem, osobą – „Jesteś ptakiem, wodą, mgłą, ogniem” itp.), fantastycznych (łączenie ze sobą sprzecznych zjawisk, rzeczy, dzięki czemu można uzyskać nowe, niespotykane rozwiązania, np. „Tańczące domy”, „O drzewie, które zamiast gałęzi miało ręce”, „Narysuj zamek z muszli”), symbolicznych [przenoszenie zjawisk, odczuć, rozwiązań problemów na daną dziedzinę aktywności, np. pokaż ciałem (lub w rysunku) smutek, radość, słodkość, kwaśność, zimno, zabawy w kalambury, ilustrowanie usłyszanej muzyki, ilustrowanie przysłów i powiedzeń];
  • prowokacje typu „zasłyszane”: wykorzystanie szalonych pomysłów, które po odpowiedniej obróbce mogą okazać się całkiem przydatne (np. „Wymyśl urządzenie do badania dobrego humoru”),
  • prowokacje typu „na opak” (np. „ Co by było, gdyby dzieci uczyły dorosłych?”),
  • prowokacje typu „przez odrzucanie”: odrzuca się pewną immanentną cechę danej rzeczy i ogląda konsekwencje (np. „Co by było, gdyby za zakupy w sklepach można było płacić guzikami?”),
  • prowokacje typu „myślenie życzeniowe”: pytania alternatywne „ Co by było, gdyby…? (np. Opisz idealnego ucznia),
  • prowokacje typu „urągające zdrowemu rozsądkowi” (np. „Co by było, gdyby dzieci mogły uczęszczać do szkoły tylko wtedy, kiedy by chciały?”),
  • prowokacje ograniczające: np. Masz do...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy