Dołącz do czytelników
Brak wyników

W nowy rok szkolny – na słodko

Artykuły | 3 lipca 2018 | NR 19
18

Nauka nie zawsze ma gorzki smak, a jej owoce nie zawsze są słodkie. Wszystko zależy od tego, na ile rzetelnie i mądrze podchodzimy do zgłębiania wiedzy i jej wykorzystania. Tym razem proponuję wykonanie serii eksperymentów, w których w roli głównej występuje cukier. Zgodnie z utartymi schematami cukier to „biała śmierć” albo „cichy zabójca”, przyczyna wielu chorób z otyłością na czele, główny sprawca psucia się zębów. Rzadziej dostrzega się drugą stronę „cukrowego medalu”.  A cukier  to przecież jedno ze źródeł energii niezbędnej dla procesów życiowych zachodzących w naszym organizmie, dodatek smakowy, naturalny konserwant, składnik wielu leków, a także podstawowy związek chemiczny, konieczny do przeprowadzenia ciekawych eksperymentów naukowych.

Głównym celem zajęć z cukrem w roli głównej jest nie tylko ukazanie dzieciom jego różnych właściwości, ale przede wszystkim uzmysłowienie im, że ten sam związek chemiczny ma i dobre, i złe strony. Cukru nie da się wyeliminować z naszego życia, a to, czy stanie się dla nas trucizną, zależy od naszej świadomości, której na imię WIEDZA, UMIAR, ROZSĄDEK. 

Cukier niejedno ma imię

Wprowadzeniem do zajęć może być oglądanie i próbowanie smaku różnego rodzaju cukrów połączone z samodzielnym zdobywaniem wiedzy na ich temat (warto skorzystać z internetu i wielu innych, dostępnych źródeł informacji naukowej). 

Kolejnym zadaniem będzie czytanie etykiet znajdujących się na różnych opakowaniach produktów żywnościowych, w tym słodyczy, ketchupu, napojów.

Efektem tej części zajęć powinny być następujące wnioski:

  • cukier nie zawsze jest biały, gdyż może być poddany różnym procesom zmieniającym jego barwę, zawierać domieszki albo pochodzić z różnych źródeł,
  • cukier może mieć różne nazwy, np. celuloza, skrobia, glukoza, maltoza, laktoza, sacharoza, ksylitol,
  • producenci żywności zawierającej duże ilości cukru (np. słodyczy czy słodkich napojów) często celowo zamiast „cukier” umieszczają na etykietach inne jego nazwy, tym samym ukrywając ilość cukru w produkcie. 

Ile cukru jest w różnych produktach, owocach i warzywach?

Uczniowie mogą samodzielnie poszukać odpowiedzi na to pytanie np. w internecie lub skorzystać z materiałów przygotowanych przez nauczyciela. Chodzi o to, by dzieci „dostrzegły” ogromne ilości cukru ukryte nie tylko w tzw. słodkich produktach, ale też w żywności nie uważanej za słodką, np. w zupie z kartonu lub ketchupie.

Przykłady zawartości cukru (liczonego w kostkach) w różnych produktach: baton czekoladowy – 3 – 6 kostek cukru, szklanka coca-coli – 7 kostek, puszka napoju energetyzującego – 7 kostek, puszka herbaty mrożonej – 5 kostek, 2 łyżki ketchupu – 1 kostka, średniej wielkości pizza – 5 kostek, 2 kromki pieczywa pełnoziarnistego – 1 kostka, paczka „Delicji Szampańskich” - 15 kostek, 1 cukierek „Krówka” – 1 kostka, 1 grejpfrut – 4 kostki, 1 mandarynka – 1 kostka, 1 gruszka – 2 kostki, 1 banan – 4 kostki, 1 kg winogron (1 duża kiść) – 30 kostek, 1 cebula – 2 kostki, 1 marchew – 1 kostka, 1 pomidor – 2 kostki, 1 duży ziemniak – 4 kostki, kolba kukurydzy – 3 kostki.

Skoro niektóre owoce i warzywa zawierają tak dużo cukru – to czy warto je jeść? Warto – i trzeba koniecznie spożywać każdego dnia 5 porcji warzyw i owoców, z przewagą warzyw. Po pierwsze dlatego, że zawierają konieczne dla zdrowia witaminy i inne ważne dla zdrowia składniki. Po drugie – stanowią jedno ze źródeł cukrów, z których organizm czerpie energię. Trzeba jednak pamiętać o tym, by zachować zdrowy rozsądek, gdyż nadmiar witamin i mikroelementów organizm ludzki wydala (nie potrafi ich magazynować „na później”), zaś nadmiar cukru zostanie przemieniony w tłuszcz.

Zwieńczeniem tego etapu zajęć może być przygotowanie wystawy różnych produktów spożywczych wraz z odpowiadającą im ilością cukru. Centralne miejsce powinien zająć talerzyk z 10 kostkami cukru i informacją, że jest to dzienne zapotrzebowanie na cukier dziecka w wieku szkolnym (warto podkreślić, że chodzi tu nie tylko o cukier użyty do słodzenia herbaty, ale też spożywany z płatkami śniadaniowymi, słodyczami, ciastem itp.).

Czy każdy cukier ma słodki smak?

Ten eksperyment ma na celu przekonanie uczniów, że nie wszystkie cukry są słodkie w smaku.

Należy przygotować:

  • kilka kromek chleba,
  • nóż do krojenia pieczywa.

Kromki chleba należy pokroić na kawałki odpowiadające sporej wielkości kęsów. Rozdać dzieciom w celu bardzo starannego, długiego żucia z jednoczesnym zwracaniem uwagi na to, jak zmienia się smak długo przeżuwanego pieczywa. 

Co się okaże? Na początku chleb będzie miał smak słonawo – kwaskowy, a po długim przeżuwaniu – wyraźnie słodki.

Jak to wyjaśnić? Głównym składnikiem ziaren zbóż, z których upieczono chleb, jest cukier o nazwie skrobia. Ten cukier nie ma słodkiego smaku i nie rozpuszcza się w wodzie. Jednak pod wpływem śliny i zawartego w niej związku o nazwie ptialina cukier ten przekształca się w inny, prostszy cukier o słodkim smaku, zwanym maltozą. To dlatego długie przeżuwanie chleba zmienia jego smak na słodki.

Skoro w chlebie jest dużo cukru (a cukier jest niezdrowy) – czy należy spożywać pieczywo? Takiego pytania należy się spodziewać. Odpowiedź jest prosta: tak, należy spożywać pieczywo, pod warunkiem, że składa się z mąki z tak zwanego grubego przemiału, bez pozbawiania ziaren bardzo wa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy